Dokter Co (89): de man die al zijn hele leven opkomt voor mensen die niemand ziet

De dokter op zijn oude Batavus

Het is maart 2026. Een oude, groene Batavus rijdt door Amsterdam Nieuw-West. De versnellingen werken niet meer naar behoren. De fiets kraakt, maar brengt zijn eigenaar nog altijd waar hij wezen moet.

Op het zadel zit Co van Melle. Hij is 89 jaar.

Hij fietst langs de Sloterplas naar een tijdelijk asielzoekerscentrum bij een voormalig sportcomplex. Daar heeft hij afgesproken met Helen.

Bij de ingang vraagt een beveiliger namens welke organisatie hij komt. Co probeert uit te leggen wie hij is. Dan verschijnt Helen, op rode sokken en slippers. Ze begroet hem enthousiast. Ze is blij dat haar dokter er is.

Maar vandaag heeft ze geen medische hulp nodig. Haar fiets is kapot.

Co zet haar Gazelle ondersteboven, onderzoekt de band en stelt vast dat er een nieuwe binnenband nodig is. Die zal hij de volgende week meenemen.

Het is een van de kleine scènes uit een NRC-reportage van Anne-Martijn van der Kaaden van 5 maart 2026. Een man van 89 met een artsenopleiding, op zijn knieën om de fiets van een vluchteling te repareren.

Voor Co is dat geen vreemde combinatie. Als iemand hulp nodig heeft en hij kan iets doen, dan doet hij het. En zo gaat het eigenlijk al zijn hele leven.

Een arts die een andere weg koos

Co groeide op in Utrecht. Hij studeerde geneeskunde en verhuisde voor zijn specialisatie kindergeneeskunde naar Amsterdam. Daar bouwde hij een bestaan op, kreeg een dochter en woonde jarenlang in Amsterdam-West.

Een toekomst als arts lag voor de hand. Een praktijk, patiënten, een vast inkomen. Maar Co was nooit alleen met geneeskunde bezig.

Al tijdens zijn studententijd raakte hij betrokken bij de vredesbeweging. De Koude Oorlog beheerste het wereldnieuws en de dreiging van kernwapens maakte grote indruk op hem. Co demonstreerde, voerde actie en verzette zich tegen wat hij als onrecht beschouwde.

Voor hem betekende ergens tegen zijn niet alleen dat je erover sprak. Soms moest je volgens hem ook daadwerkelijk iets doen. Die overtuiging zou hem uiteindelijk in de gevangenis brengen.

De nacht van de straaljagers

Oud en nieuw, 1988 op 1989. Terwijl Nederland het nieuwe jaar vierde, drongen Co van Melle en de katholieke priester en vredesactivist Kees Koning vliegbasis Woensdrecht binnen.

Daar stonden NF-5-straaljagers die Nederland aan Turkije zou overdragen. De twee mannen protesteerden tegen het optreden van de Turkse staat tegenover de Koerdische bevolking. Ze vreesden dat de vliegtuigen zouden worden ingezet bij militair geweld.

Met onder meer een bijl beschadigden ze twee toestellen. De actie werd landelijk nieuws. Co en Kees werden gearresteerd en kregen allebei zes maanden gevangenisstraf.

Voor hun medestanders was het een principiële daad van verzet tegen oorlog en onderdrukking. Anderen zagen het als ontoelaatbare vernieling van militair materieel. Co was bereid de straf te dragen.

Maar de gevolgen reikten verder dan zijn gevangenisstraf. De gebeurtenis zou zijn persoonlijke leven en zijn maatschappelijke werk ingrijpend veranderen.

De reis naar Turkije die alles veranderde

Na zijn vrijlating reisde Co met een delegatie naar Turkije. Daar ontmoette hij mensen die met politieke vervolging, marteling en zware rechtszaken te maken hadden gekregen. De wereld waartegen hij vanuit Nederland had geprotesteerd, kreeg gezichten en namen.

Ook privé veranderde er veel. Zijn eerdere relatie was stukgelopen. Via zijn betrokkenheid bij Turkije ontmoette hij een Turkse vrouw die eveneens actief was in de strijd tegen martelingen. Ze werden verliefd, trouwden en gingen in Amsterdam-Noord wonen. Samen kregen ze een zoon.

Co vertelde later in een uitgebreid interview met De NoordAs hoe bepalend die periode voor hem was geweest. Zijn leven was niet meer eenvoudig te scheiden in werk, privé en activisme. En zijn aandacht verschoof steeds meer naar mensen die zich aan de randen van de samenleving bevonden.

De dokter zonder wachtkamer

Amsterdam is een stad van uitersten. Van monumentale grachtenpanden, dure restaurants en volle terrassen, maar ook van mensen die slapen in garages, leegstaande gebouwen of op straat. Veel Amsterdammers krijgen die laatste wereld nauwelijks te zien. Co leerde haar van dichtbij kennen.

Hij raakte betrokken bij De Witte Jas, een organisatie van medische vrijwilligers die onverzekerde mensen hielpen. Later werkte hij onder meer bij Kruispost en hield hij zelf spreekuur in De Pijp.

Op het NDSM-terrein behandelde hij Turkse werknemers in naaiateliers. Vaak hadden ze nauwelijks geld en geen eenvoudige toegang tot reguliere medische zorg. Co vroeg wat ze konden missen. Soms was dat weinig. Soms niets. In die periode leefde hij zelf van een uitkering.

Gaandeweg werd zijn werk steeds minder dat van een traditionele arts met een vaste spreekkamer en steeds meer dat van iemand die zelf naar zijn patiënten toe ging. Zijn patiënten hadden soms geen huisarts, geen verzekering, geen verblijfsvergunning of zelfs geen adres.

Want wat doe je als iemand een ziekenhuisafspraak nodig heeft, maar geen postadres heeft? Hoe regel je medicijnen als iemand geen geld heeft? En hoe bouw je vertrouwen op bij iemand die bang is voor officiële instanties?

Co leerde dat goede zorg soms niet begint met een stethoscoop, maar met luisteren.

Eén vluchteling, één tent en een hele beweging

De zomer van 2012 zou een volgend keerpunt worden. Co werkte regelmatig als fietsenmaker in de kelder van de Amsterdamse Protestantse Diaconie.

Op een dag trof hij buiten een uitgeprocedeerde asielzoeker aan. De man had nergens een plek om te slapen. Co besloot te helpen. Hij regelde een beschutte plek en zette een tent op.

Het nieuws verspreidde zich onder anderen in dezelfde situatie. Binnen ongeveer twee weken sliepen er dertig jonge mannen in de tuin van de Diaconie. Wat begon als hulp aan één persoon, groeide uit tot iets veel groters: het werd een van de aanleidingen voor de vluchtelingenbeweging We Are Here, ook bekend als Wij Zijn Hier.

De beweging bestond uit mensen wier asielaanvraag was afgewezen, maar die niet konden of durfden terug te keren naar hun land van herkomst. Zonder verblijfsvergunning, vaak zonder inkomen en zonder vaste woonplek trok de groep langs tentenkampen, leegstaande kerken, kantoren, garages en scholen. De Vluchtkerk en de Vluchtgarage werden bekende namen in de Amsterdamse geschiedenis van opvang en protest.

Co bleef betrokken. Hij kwam langs op zijn fiets, verzorgde zieken, hielp met medicijnen, organiseerde afspraken en luisterde naar hun verhalen.

In 2023 keek Co terug op die periode. Hij noemde het de belangrijkste ervaring uit zijn leven. Niet zijn medische opleiding, zijn politieke acties of zijn gevangenisstraf, maar het moment waarop een groep mensen zonder thuis samen zichtbaar werd in de stad.

Een spreekkamer in een rugzak

In mei 2018 ging RTL Nieuws-journalist Lisanne van Sadelhoff een dag met Co mee. Ze ontmoette een inmiddels 81-jarige man die onvermoeibaar door de stad fietste. Zijn werkdag begon bij een opvanglocatie in Amsterdam-Zuid. Vandaar ging het verder, van patiënt naar patiënt.

In zijn rugzak droeg hij medische spullen en een verzameling vergeelde kaarten waarop hij gegevens van zijn patiënten bijhield. Zijn EHBO-materialen zaten in een hergebruikt plastic bakje waarin eerder hummus had gezeten. Het was misschien wel de eenvoudigste mobiele dokterspraktijk van Amsterdam.

Tijdens de reportage ontmoette hij Khalid, een Libische man met een bult op zijn voorhoofd, voor wie Co een medische afspraak had geregeld. Ook bezocht hij een man van rond de dertig uit Soedan die last had van zijn buik. Co vertrouwde de klachten niet en zorgde dat hij medische hulp kreeg.

Maar daar stopte het niet. De man moest wachten op verder onderzoek, en Co bleef hem bezoeken. Dat is wat zijn werk zo bijzonder maakt: hij ziet niet alleen een patiënt die op een bepaald moment zorg nodig heeft, maar een mens die volgende week nog op een uitslag wacht en over een maand misschien nergens meer te vinden is.

Co probeert contact te houden. Hij belt, regelt afspraken, zoekt mensen op en vraagt hoe het gaat. Zijn patiënten hebben niet altijd een adres. Dus gaat de dokter zelf op zoek.

De mensen die hij niet kan redden

Niet ieder verhaal kent een goede afloop. Sommige mensen die Co ontmoet, hebben ernstige ziekten. Anderen leven met psychische problemen, trauma's en langdurige onzekerheid.

Co kan hulp organiseren, een ziekenhuis benaderen of iemand doorverwijzen. Maar hij kan niet zomaar een verblijfsvergunning, een huis of een veilige toekomst regelen.

Een schrijnend voorbeeld uit de RTL-reportage is dat van een jongeman met een beschadigde tand, voor wie goede tandheelkundige zorg financieel onbereikbaar was. Voor veel Amsterdammers is zo'n probleem met één afspraak opgelost. Voor mensen zonder geld of papieren kan het jarenlang blijven bestaan.

Co kent de beperkingen van zijn werk. Maar dat betekent niet dat hij ermee ophoudt. Hij blijft terugkomen.

Zelf heeft hij nauwelijks geld

Er zit een bijzondere tegenstelling in het leven van Dokter Co. Hij helpt al tientallen jaren mensen die in armoede leven, terwijl hij zelf nooit een welvarend bestaan heeft gehad.

In 2023 vertelde hij De NoordAs dat hij met zijn vrouw en zoon van AOW en een klein pensioen leefde. Zuinig leven was vanzelfsprekend geworden. Zelfs een boek kopen was niet altijd mogelijk.

Het maakt zijn verhaal anders dan dat van iemand die vanuit een comfortabel bestaan een deel van zijn vermogen weggeeft. Co geeft vooral wat hij wél heeft. Tijd. Kennis. Aandacht. Een fietsreparatie. Een luisterend oor. En soms een tekening.

De Amsterdammer met het schetsboek

Want behalve arts en activist is Co ook kunstenaar. Hij tekent wat hij onderweg tegenkomt: de straten van Amsterdam, gebouwen, mensen en de kleine gebeurtenissen van alledag. Waar anderen hun telefoon pakken om een foto te maken, gebruikt Co zijn potlood.

Thuis werkt hij zijn tekeningen verder uit. Zijn werk is geëxposeerd en wordt ook getoond via de website van zijn stichting. Soms ruilt hij een tekening voor een kop koffie.

Ook muziek speelt een grote rol. Co is pianist en speelt onder meer in kerken en zorginstellingen, vaak zonder daarvoor betaald te worden. Volgens zijn stichting beschouwt hij zichzelf de laatste jaren zelfs vooral als muzikant.

De oude dokter die op zijn fiets door Amsterdam trekt, is ook een man die muziek maakt en de wereld tekent zoals hij haar ziet.

Toen hij officieel geen arts meer mocht zijn

In augustus 2018 kreeg Co een nieuwe tegenslag te verwerken. Hij verloor zijn registratie in het BIG-register, naar eigen zeggen door een administratief probleem bij de herregistratie. Hij mocht de wettelijk beschermde titel arts niet langer voeren en kon geen recepten meer uitschrijven. Co was inmiddels 82 jaar.

Hij wilde opnieuw examens afleggen om zijn registratie terug te krijgen. Ondertussen bleef hij betrokken bij zijn patiënten. Wanneer iemand medicijnen of een behandeling nodig had, probeerde hij diegene via andere artsen of de GGD verder te helpen.

Hij kon niet meer alles doen wat hij vroeger deed. Maar er bleef genoeg over waarvoor mensen hem nodig hadden.

Zijn huidige BIG-registratiestatus hebben we niet vastgesteld. Zijn werk als helper, begeleider en vertrouwenspersoon staat los van een eventuele bevoegdheid om medische handelingen te verrichten.

Een film over een bijzonder leven

In 2017 verscheen de documentaire Dokter Co, geregisseerd door Lysander Wiering. De film volgt Co tijdens zijn bezoeken aan vluchtelingen in Amsterdam en gaat mee naar vervallen garages en leegstaande kantoorpanden, waar mensen onder moeilijke omstandigheden proberen te overleven.

Het portret laat niet alleen zijn medische werk zien, maar ook hoe belangrijk vertrouwen is. Co verschijnt op plekken waar veel mensen zich niet op hun gemak zouden voelen, maar waar hij inmiddels een vertrouwd gezicht is. Voor sommige bewoners is hij een van de weinige Nederlanders die hen regelmatig persoonlijk opzoeken.

Januari 2026: Amsterdam zet hem in het zonnetje

Op 24 januari 2026 stond Dokter Co in het DeLaMar Theater. Dit keer niet als arts, vrijwilliger of activist. Dit keer ging het over hem.

Burgemeester Femke Halsema reikte hem de titel Amsterdammer van het Jaar uit, een gezamenlijke verkiezing voor 2024 en 2025. Co kreeg meer stemmen dan de vier andere genomineerden. Bij de onderscheiding hoorde een cheque van 1.500 euro.

Voor Co zelf bood de prijs vooral een kans om aandacht te vragen voor de mensen zonder verblijfspapieren met wie hij zich verbonden voelt. En toen hij iets over de onderscheiding zei, relativeerde hij meteen zijn eigen rol.

We zijn allemaal een beetje Amsterdammer van het Jaar. Op z'n tijd.

Een man die jarenlang zoveel voor anderen deed, wilde de eer niet alleen voor zichzelf houden.

Zijn verhaal is nog niet voorbij

In de laatste uitgebreide reportage over hem, in NRC van 5 maart 2026, is hij niet met pensioen. Hij zit niet thuis terug te kijken op zijn lange leven. Hij fietst door Nieuw-West, op zijn oude Batavus, onderweg naar een vrouw met een kapotte fiets.

Het is een klein verhaal, maar misschien vertelt het meer over Co dan alle grote gebeurtenissen in zijn leven bij elkaar.

Co heeft natuurlijk veranderingen meegemaakt. Hij is geen jonge activist meer die met een bijl een vliegbasis binnendringt, en hij heeft niet meer dezelfde medische bevoegdheden als vroeger. Maar de overtuiging die hem zijn hele leven heeft gedreven, is herkenbaar gebleven: als iemand hulp nodig heeft, kijk je niet de andere kant op.

Een leven dat niet in één hokje past

Het zou gemakkelijk zijn om Co van Melle alleen de straatdokter van Amsterdam te noemen. Maar daarmee zou je hem tekortdoen.

Hij is de student die zich zorgen maakte over kernwapens. De vredesactivist die bereid was voor zijn overtuigingen naar de gevangenis te gaan. De man die in Turkije geconfronteerd werd met verhalen over vervolging en marteling. De arts die mensen zonder verzekering en verblijfsvergunning hielp. De fietsenmaker die met één tent aan de basis stond van een veel grotere beweging. De vader, echtgenoot, kunstenaar en pianist. En de oude Amsterdammer die nog altijd op zijn fiets stapt.

Zijn leven kent tegenstrijdigheden. Zijn protestacties waren omstreden en hadden juridische gevolgen. Zijn idealen hebben hem persoonlijk niet altijd een gemakkelijk bestaan opgeleverd. Maar door al die hoofdstukken loopt één lijn: hij blijft geïnteresseerd in mensen die gemakkelijk worden vergeten.

Misschien is dat wel wat een Amsterdammer bijzonder maakt

Amsterdam is een stad waarin veel mensen dicht op elkaar leven, maar elkaar lang niet altijd kennen. We fietsen langs elkaar, zitten naast elkaar in de tram en delen dezelfde straten zonder te weten wat er in het leven van de ander speelt.

Sommige mensen vallen op, door hun werk, hun bekendheid of hun succes. Anderen worden bijna onzichtbaar. Co van Melle heeft zijn leven besteed aan het opzoeken van die laatste groep.

Hij heeft niet altijd de oplossing. Hij kan niet alle problemen wegnemen, en hij kan de wereld niet in zijn eentje veranderen. Maar voor iemand die nergens terechtkan, kan het veel betekenen wanneer er toch één persoon langskomt. Iemand die luistert, helpt en volgende week terugkomt.

Desnoods met een nieuwe binnenband.

Bronnen

NRC (5 maart 2026), De NoordAs (2 mei 2023), RTL Nieuws (6 mei 2018), de documentaire Dokter Co (2017), Stichting Comité Ongedocumenteerden en berichtgeving rond Amsterdammer van het Jaar (AT5 en NAP Nieuws, januari 2026). Dit portret is gebaseerd op openbare bronnen en bevat geen nieuw interview. Zijn actuele BIG-status en activiteiten na maart 2026 zijn niet onafhankelijk bevestigd.